Przedawkowanie — jak rozpoznać i co robić

Podejrzewasz przedawkowanie? Zadzwoń natychmiast pod 112 (lub 999). Nie czekaj, aż „samo przejdzie", nie próbuj radzić sobie w pojedynkę. Zadzwoń, jeśli widzisz: utratę przytomności lub brak reakcji na głos i dotyk, bardzo płytki, wolny lub urwany oddech, sine albo szare usta i palce, drgawki, bełkotliwą mowę i zapadanie się w sen, z którego trudno wybudzić. W tej sytuacji telefon pod 112 to najważniejsza rzecz, jaką możesz zrobić — dyspozytor poprowadzi Cię krok po kroku aż do przyjazdu karetki.

Bycie świadkiem przedawkowania to jedna z najbardziej przerażających sytuacji, jakie można sobie wyobrazić. Sekundy wydają się godzinami, a strach potrafi sparaliżować. Ten artykuł ma Ci pomóc zachować jasność myślenia: pokazujemy, jak rozpoznać zagrożenie, co robić do czasu przyjazdu pogotowia i jak nie zaszkodzić. Nie musisz być ratownikiem — wystarczy, że zadzwonisz i wykonasz kilka prostych czynności.

Kiedy dzwonić pod 112 bez wahania

Nie każdy niepokojący objaw oznacza stan zagrożenia życia, ale są sygnały, przy których nie ma miejsca na wahanie. Zadzwoń natychmiast, jeśli obserwujesz którykolwiek z nich:

• Osoba jest nieprzytomna lub nie reaguje na głośne zawołanie i mocne potrząśnięcie za ramię.
• Oddech jest wolny, płytki, chrapliwy lub zatrzymuje się na kilka sekund.
• Skóra, usta lub paznokcie robią się sine, szare albo bardzo blade.
• Pojawiają się drgawki, sztywność ciała lub niekontrolowane ruchy.
• Osoba wymiotuje, będąc półprzytomną — grozi to zachłyśnięciem.
• Klatka piersiowa boli, serce wali bardzo szybko lub nierówno, towarzyszy temu splątanie.

Lepiej wezwać pomoc niepotrzebnie niż spóźnić się o kilka minut. Dyspozytor nie ocenia ani nie karze — jego zadaniem jest ratować życie.

Jak rozpoznać przedawkowanie różnych substancji

Obraz przedawkowania zależy od tego, co zostało zażyte. Nie zawsze da się to ustalić — i nie musisz. Jeśli jednak wiesz, po czym doszło do zatrucia, przekaż tę informację dyspozytorowi. Ryzyko rośnie zwłaszcza wtedy, gdy w grę wchodzi mieszanie substancji, na przykład alkoholu z lekami czy opioidów z benzodiazepinami.

Opioidy (heroina, fentanyl, morfina, leki przeciwbólowe)

To najbardziej podstępna grupa, bo przedawkowanie wygląda jak głęboki sen. Charakterystyczne są: bardzo wolny lub zatrzymany oddech, szpilkowate, maleńkie źrenice, sine usta oraz brak reakcji na bodźce. To właśnie zatrzymanie oddechu jest najczęstszą przyczyną śmierci. Jeśli masz dostęp do naloksonu, tu ma on kluczowe znaczenie. Więcej o mechanizmie tej choroby piszemy w tekście o uzależnieniu od opioidów.

Stymulanty (amfetamina, kokaina, mefedron, MDMA)

Tu problemem jest nadmierne pobudzenie organizmu. Objawy to bardzo szybkie lub nierówne bicie serca, wysoka gorączka i obfite pocenie, drgawki, silny ból w klatce piersiowej, pobudzenie, agresja lub panika. Przegrzanie i problemy z sercem mogą prowadzić do udaru lub zawału, dlatego liczą się minuty.

Alkohol i leki uspokajające (benzodiazepiny, nasenne)

Ciężkie zatrucie alkoholem lub lekami uspokajającymi objawia się utratą przytomności, wolnym, nieregularnym oddechem, wychłodzeniem i bladością skóry oraz wymiotami przy braku pełnej świadomości. Nie zakładaj, że ktoś „po prostu się upił i musi wyspać" — przy tych objawach potrzebna jest pomoc medyczna.

Pierwsza pomoc krok po kroku

Kiedy już zadzwonisz pod 112, działaj spokojnie według kolejności:

• Sprawdź reakcję — zawołaj głośno i delikatnie potrząśnij za ramiona.
• Sprawdź oddech — pochyl się, patrz na klatkę piersiową, słuchaj i poczuj powietrze na policzku przez około 10 sekund.
• Jeśli osoba oddycha, ale jest nieprzytomna — ułóż ją w pozycji bezpiecznej (opisujemy niżej).
• Jeśli nie oddycha — rozpocznij uciskanie klatki piersiowej i prowadź je do przyjazdu ratowników; dyspozytor 112 podpowie Ci rytm przez telefon.
• Zabezpiecz otoczenie — usuń przedmioty, o które osoba mogłaby się zranić przy drgawkach, i zapewnij dostęp powietrza.
• Zostań przy niej — nie zostawiaj samej ani na chwilę, obserwuj oddech i przytomność.

Pozycja bezpieczna — dlaczego jest tak ważna

Jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha, ułożenie jej na boku w pozycji bezpiecznej może uratować życie. Chodzi o to, by w razie wymiotów treść żołądkowa mogła swobodnie wypłynąć, a nie zablokować drogi oddechowe. W skrócie: klęknij obok, wyprostuj bliższą nogę, dalszą rękę połóż pod policzkiem, zegnij dalszą nogę w kolanie i delikatnie przetocz osobę na bok twarzą lekko w dół. Odchyl głowę do tyłu, żeby udrożnić oddech, i kontroluj go co chwilę. Jeśli nie masz pewności co do techniki, dyspozytor przeprowadzi Cię przez nią przez telefon.

Nalokson — odtrutka na opioidy

Nalokson to lek, który na kilkadziesiąt minut odwraca działanie opioidów i przywraca oddech. Coraz częściej jest dostępny w formie donosowej lub zastrzyku, także dla osób bez wykształcenia medycznego. Jeśli podejrzewasz przedawkowanie opioidów i masz go pod ręką — podaj go i tak jak zawsze zadzwoń pod 112. Pamiętaj o dwóch rzeczach: nalokson działa tylko na opioidy (nie pomoże przy stymulantach ani alkoholu) oraz jego efekt mija szybciej niż działanie narkotyku, więc objawy mogą wrócić. Dlatego opieka medyczna jest konieczna niezależnie od tego, czy osoba się wybudziła.

Czego nie robić

W panice łatwo o odruchy, które bardziej szkodzą niż pomagają. Zapamiętaj, czego unikać:

• Nie wywołuj wymiotów — u osoby półprzytomnej grozi to zachłyśnięciem.
• Nie wkładaj nic do ust nieprzytomnej osobie i nie podawaj jej picia.
• Nie wkładaj pod prysznic z zimną wodą ani nie zmuszaj do chodzenia — to nie „otrzeźwia", a może pogorszyć stan.
• Nie zostawiaj osoby samej „żeby się przespała".
• Nie zwlekaj z telefonem ze strachu przed konsekwencjami prawnymi. Priorytetem jest życie.

Co dalej po przedawkowaniu

Przedawkowanie prawie zawsze jest sygnałem, że sytuacja wymyka się spod kontroli — nawet jeśli to „pierwszy raz". Kiedy minie bezpośrednie zagrożenie, warto pomyśleć o realnej pomocy. Dla wielu osób pierwszym krokiem jest bezpieczne odtrucie pod opieką lekarza, a potem terapia, która pozwala odzyskać kontrolę. W naszym ośrodku pod Warszawą prowadzimy całodobową opiekę i przyjmujemy również pod wpływem; oferujemy dojazd po pacjenta i pełną dyskrecję. Jeśli to Ty stoisz przy bliskiej osobie po przedawkowaniu, wiedz, że nie musisz dźwigać tego sam.