Uzależnienie od sterydów anabolicznych

Zaczęło się od chęci szybszych efektów na siłowni albo od jednego „cyklu", który miał być ostatni. Po czasie okazuje się, że trudno sobie wyobrazić trening, lustro czy własne ciało bez kolejnej dawki. Jeśli czujesz, że sterydy anaboliczne przejęły kontrolę nad Twoją formą, nastrojem i decyzjami, nie jesteś sam i nie jest to kwestia słabego charakteru. To realny problem zdrowotny, z którym można sobie poradzić.

Uzależnienie od sterydów anaboliczno-androgennych (SAA) długo bywało bagatelizowane, bo nie kojarzy się z klasycznym „głodem" jak przy alkoholu czy opioidach. A jednak mechanizm psychicznego przywiązania jest tu bardzo podobny, a skutki zdrowotne bywają poważne. W tym artykule tłumaczymy, jak rozpoznać uzależnienie, czym grozi, dlaczego tak mocno wiąże się z obrazem własnego ciała i gdzie szukać pomocy.

Czy od sterydów można się uzależnić?

Tak. Środki anaboliczne nie działają na układ nagrody tak spektakularnie jak stymulanty, dlatego uzależnienie rozwija się bardziej podstępnie. Dominuje tu komponent psychiczny: przymus kontynuowania cykli, lęk przed utratą masy i siły, przekonanie, że bez sterydów „nie będę sobą". Z czasem pojawia się też komponent fizjologiczny, bo organizm ogranicza własną produkcję testosteronu i po odstawieniu pojawiają się dokuczliwe objawy.

Sygnały, które warto potraktować poważnie:

• Kontynuowanie mimo szkód — bierzesz dalej, choć widzisz skutki uboczne (trądzik, problemy z ciśnieniem, wahania nastroju).
• Coraz wyższe dawki — to, co kiedyś wystarczało, dziś wydaje się za słabe.
• Nieudane próby odstawienia — planujesz przerwę, ale wracasz do kolejnego cyklu wcześniej, niż zakładałeś.
• Centralne miejsce w życiu — sterydy, dieta i trening organizują cały grafik, kosztem relacji i pracy.
• Ukrywanie i kłamstwa — bliscy nie wiedzą, ile naprawdę bierzesz.

Jeśli rozpoznajesz u siebie kilka z tych punktów, to sygnał, że zależność wykroczyła poza „suplementację" i zaczęła rządzić decyzjami. Podobne mechanizmy przymusu opisujemy szerzej przy okazji uzależnień behawioralnych — bo tu, obok chemii, ogromną rolę gra kompulsywne dążenie do określonego wyglądu.

Sterydy a obraz ciała

Uzależnienie od sterydów rzadko jest tylko o mięśniach. Bardzo często u jego podłoża leży zaburzony obraz własnego ciała. Szczególnym zjawiskiem jest dysmorfia mięśniowa (potocznie „bigoreksja") — uporczywe poczucie, że jest się za małym, za mało umięśnionym, „niewystarczającym", nawet gdy sylwetka obiektywnie odbiega od tego przekonania.

To błędne koło: im więcej lęku o wygląd, tym silniejsza pokusa sięgnięcia po środki, które mają ten lęk uciszyć. A ponieważ satysfakcja nigdy nie jest trwała, potrzeba „jeszcze trochę" wraca. W tym sensie sterydy stają się nie tylko narzędziem budowy formy, ale i sposobem regulowania emocji oraz samooceny. Dlatego skuteczna pomoc nie może ograniczać się do „odstawienia" — musi sięgać tego, co napędza przymus.

Ryzyka zdrowotne — czym grozi długie stosowanie

Środki anaboliczne w dużych, pozamedycznych dawkach obciążają praktycznie cały organizm. Skala ryzyka zależy od substancji, dawek, czasu stosowania i indywidualnej podatności, ale najczęściej mówi się o:

• Układ krążenia — nadciśnienie, niekorzystne zmiany profilu lipidowego, przerost mięśnia sercowego, podwyższone ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych.
• Wątroba — szczególnie przy sterydach doustnych obciążenie i uszkodzenie hepatocytów.
• Gospodarka hormonalna — zahamowanie produkcji własnego testosteronu, zaburzenia płodności, ginekomastia, u kobiet maskulinizacja.
• Skóra i inne układy — nasilony trądzik, problemy nerkowe, zmiany metaboliczne.

Osobnym, często niedocenianym obszarem jest zdrowie psychiczne. Wahania poziomu hormonów potrafią nasilać drażliwość, impulsywność i epizody agresji (tzw. „roid rage"), a także lęk i chwiejność nastroju. Zależności między substancjami psychoaktywnymi a psychiką omawiamy dokładniej w tekście o uzależnieniu a zdrowiu psychicznym — bo to właśnie te objawy najczęściej rujnują relacje i pracę.

Odstawienie: agresja, depresja i dlaczego bywa ryzykowne

Największe wyzwanie pojawia się często dopiero po zaprzestaniu przyjmowania. Gdy organizm przez długi czas dostawał hormony z zewnątrz, po odstawieniu jego własna produkcja jest stłumiona, a to przekłada się na trudny psychicznie okres. Typowe objawy zespołu odstawiennego to:

• Obniżony nastrój i depresja — czasem głęboka, z utratą motywacji i sensu.
• Silny lęk i drażliwość — nierzadko z wybuchami złości.
• Spadek libido, zmęczenie, zaburzenia snu.
• Głód powrotu do cyklu — chęć „poprawienia" samopoczucia kolejną dawką.

Najpoważniejszym zagrożeniem tego okresu bywają myśli samobójcze, które mogą pojawić się w depresji poodstawieniowej. To nie jest słabość ani przesada — to znany, opisany skutek gwałtownego załamania gospodarki hormonalnej. Dlatego odstawienia po długich, wysokich dawkach nie warto przechodzić w pojedynkę.

Jeśli u siebie lub bliskiej osoby zauważysz myśli samobójcze, wypowiedzi o odbieraniu sobie życia, skrajne pobudzenie lub agresję zagrażającą bezpieczeństwu — nie czekaj. Zadzwoń natychmiast pod 112. Bezpłatny kryzysowy telefon zaufania to 116 123, a Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży to 116 111. Twoje życie jest ważniejsze niż jakikolwiek cykl.

Jak wygląda skuteczna pomoc

Wyjście z uzależnienia od sterydów zwykle łączy dwa nurty: bezpieczne przejście przez fazę odstawienia i pracę nad tym, co je napędza. W praktyce oznacza to:

• Ocena stanu zdrowia — sprawdzenie serca, wątroby, gospodarki hormonalnej, aby wiedzieć, z czym pracujemy.
• Bezpieczne odtrucie i stabilizacja — łagodzenie objawów odstawiennych pod opieką lekarza, z monitorowaniem nastroju i bezpieczeństwa.
• Psychoterapia — praca nad obrazem ciała, samooceną, lękiem i mechanizmami przymusu, często w nurcie poznawczo-behawioralnym.
• Wsparcie w kryzysie psychicznym — jeśli pojawia się depresja poodstawieniowa, potrzebna jest opieka, a czasem farmakoterapia.

W ośrodku „Dobrze" pod Warszawą stawiamy na kameralne warunki i całodobową opiekę. Zapewniamy pełną dyskrecję i rodzinną atmosferę, w której łatwiej zmierzyć się z tematem, o którym trudno mówić na głos. Jeśli sytuacja tego wymaga, organizujemy dojazd po pacjenta. Najważniejszy jest tu pierwszy krok — telefon i szczera rozmowa o tym, co się dzieje.